گردآوری و ترجمه: محمدحسین یکتا

هورمسیس یک کلمه یونانی و به معنای اشتیاق به تحرک و تحریک سازی است. در واقع استفاده از یک ماده یا شی به مقدار خیلی جزیی و کنترل شده باعث تحریک سیستم بیولوژیکی و ایمنی بدن و به طبع آن باعث آثار سودمند در سلامتی می شود که این اساس فرضیه هورمسیس را تشکیل می دهد.


این فرضیه نظر بسیاری از دانشمندان را در علوم مختلف در سالهای اخیر به خود جلب کرده است. در این مورد آقای Calabresse بیش از ۱۰۰۰ مورد موفق هورمسیس در زمینه بیولوژی٬ سم شناسی٬ بیولوژی٬ پزشکی و تشعشع شناسایی کرده است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود؛

-         مصرف کادمیوم به میزان جزیی باعث افزایش و تقویت ظرفیت تولید مثل حلزون می شود.

-         عنصر سلنیوم به عنوان ریز مغذی مقوی برای سلامتی انسان در عملکرد صحیح ۳۰ نوع پروتئین دخالت دارد.

-         مصرف ویتامین A به میزان خیلی کم در رشد اعضای مختلف بدن و حفظ سلامتی چشم موثر است.

-         عنصر آهن به میزان خیلی جزیی برای سلامتی گلبول های  قرمز و تنظیم سایر عوامل مختلف بدن الزامی است.

-         داشتن استرس خفیف مانع از پیری زودرس می شود.

-         استفاده از مواد تحریک کننده چربی مانند آنافیلین به میزان خفیف باعث برطرف شدن چروک های پوست می شود.

-         استفاده از میزان دوز خیلی کم سم باعث فعال شدن مکانیسم کنترل ایمنی در برابر سموم قوی می شود.

-         ورزش کردن در حد کم و کنترل شده با سلامتی بدن مطابقت دارد.

-         دریافت دوز کمی از تشعشع باعث تحریک سیستم ایمنی و بیولوژیکی و ارتقای سلامتی انسان می شود.(تئوری هورمسیس)

در کل تئوری هورمسیس اثر خود را از طریق کنترل سیگنال های داخل سلولی٬ بین سلولی٬ هورمون ها٬ فاکتور رشد٬ کلسیم و پروتئین کیناز اعمال می کند.

در اینجا٬ به دلیل استفاده از تشعشع یونیزان در تشخیص و درمان بیماریها و همچنین مواجهه و دریافت  پرتو توسط کارکنان شاغل در بخش های پرتوپزشکی از قبیل رادیولوژی٬  سی تی اسکن٬ فلوروسکوپی٬ پزشکی هسته ای و رادیوتراپی و همچنین جالب و تازه بودن آن به موضوع هورمسیس تشعشع پرداخته می شود.

همانطوریکه می دانید پس از کشف اشعه ایکس فیزیکدانان شروع به درک طبیعی و کاربرد دوگانه از آن کردند٬این کاربرد شامل تشخیص و درمان بیماریها می باشد. در تشخیص بیماریها باید طوری از اشعه ایکس استفاده شود که ضمن رعایت اصول حفاظت پرتویی میزان سود ناشی از آن بیشتر از مضراتش باشد.ولی در مورد کابرد درمانی اشعه ایکس باید گفت که حداکثر دوز اشعه به تومور و یا ضایعه و حداقل اثر به بافت های مجاور برسد علاوه بر موارد فوق دریافت دوز به میزان کم باعث اثرات مفید در بدن می شود که هورمسیس تشعشع نام دارد.

نگارش بیش از ۳۰۰۰ مقاله علمی – تحقیقاتی در مورد هورمسیس تشعشع در موجودات ریز٬ گیاهان٬ جانوران و چاپ مقاله هورمسیس رادیوبیولوژیکی در مجله های Natureو Science اهمیت این موضوع را بیان می کند.

هورمسیس تشعشع که هموستاز تشعشع نیز نام دارد٬ فرضیه ای است که دوزهای پایینی از تشعشع  را برای سلامتی مفید می داند.هورمسیس تشعشع نه تنها باعث تحریک سیستم بیولوژیکی و ایمنی بدن شده بلکه باعث از بین رفتن اثرات مضر تابش و همچنین مهار بیماریهایی می شوند که ممکن است بر اثر تابش اشعه بوجود نیامده باشند. در حقیقت این مدل در مقابل مدل خطی غیر آستانه ای ( LNT) قرار دارد ٬که آسیب تشعشعی را به طور خطی و بدون آستانه خاصی دنبال می کند.

هورمسیس تشعشع پاسخ بیولوژیکی به اشعه را توصیف می کند که در دوزهای پایین زیر آستانه خاص٬ برخی منافع سلامتی دارد که در دوزهای بالاتر از آن وجود ندارد٬ به عبارتی دقیق تر این فرضیه مخالف اثر Bystander  یعنی افزایش سرطانزایی در انسان در دوزهای کم تشعشع است.

مکانیسم اثر هورمسیس تشعشع از طریق پروسه های زیر بدست می آید؛

1-           کاهش اکسیژن  دوباره فعال شده به وسیله تشعشع های یونیزان

2-           اپوپتوز سلول های تخریبی

3-           مرگ سلولی در طول میوز سلول های آسیب دیده تشعشع که خوب ترمیم نشده اند.

4-           وجود سیستم سیگنال هشدار دهنده سلولی

5-           فعال سازی مکانیسم ترمیم DNA آنزیمی در حدود ۱۰ میلی سیورت

6-           فعال شدن ژن های متعدد در اثر دوز تشعشع در حد دوز زمینه با استفاده از مطالعات رادیوبیولوژیکی

7-           جلوگیری از آسیب های تشعشعی با استفاده از گرید های مسدود کننده

8-           تخریب سلول های نابجا وتومورهای در حال پیشرفت بوسیله فعال سازی سیستم ایمنی

9-           تسریع در ترمیم شکست های دوگانه کروموزومی در دوزهای پایین

در کل ارزیابی تشعشع در دوزهای کمتر از 100msv و دوز ریت های کمتر از .1 msv کاملاْ مشکل و مناقشه برانگیز است.به عنوان مثال تخمین میزان سرطان در اثر دوز پایین تابش فوق العاده سخت است چرا که میزان ابتلا به سرطان خود به خودی بالا است به همین دلیل هیچ یک از مطالعات قادر به تخمین میزان افزایش سرطان در دوز های پایین نیستند.

از آنجایی که آسیب های تشعشع اغلب در سطح سلول و به طور وقایع جداگانه به دست می آید و از طرفی٬ آسیب های سلولی بیشتر مربوط به وقایع داخل سلول است نه اثرات تشعشع٬ جداسازی منافع و مضرات از همدیگر مشکل خواهد بود.

به نظر می رسد تمام اثرات سودبخشی تشعشع از طریق تحقیقات علمی هنوز به دست نیامده باشد و تحقیقات انجام شده به عنوان سرآغاز این مساله باشد.

اثرات منفی تشعشع در دوزهای حدود تشعشع زمینه در حدود ./.24 sv نادیده در نظر گرفته می شود. لازم به ذکر است که فعال شدن مکانیسم ترمیم در دوزهای حدود ۱/ صورت می پذیرد که در این ناحیه پاسخ دوز از مدل LNT پیروی می کند که این درک موضوع را مقداری پیچیده می کند.

هورمسیس تشعشع در بسیاری از موارد شباهت های زیادی با موضوعات شبه علم دارد مانند هامیوپاتی٬ بنابراین در بسیاری از موارد این مساله به غلط تفسیر می شود که تشعشع برای شما خوب است.

البته طرفداران این فرضیه مزایای زیادی را به آن نسبت داده اند مانند؛ اثر التیام بخشی تشعشع – اثر مهار سرطان در فاجعه بمب هسته ایی هیروشیما  در افراد ساکن در آن ناحیه ٬ کاهش نرخ سرطان در مناطق با دوز زمینه با سطح بالا مانند؛ برخی از مناطق مصر٬ ایران٬ برزیل و همچنین کاهش نرخ سرطان خودبه خودی در کارکنان بخش هسته ایی

برخی از این نظریه ها اغراق آمیز و غیر قابل باورند و در مواردی مسخره به نظر می رسند.

آکادمی علوم فرانسه فرضیه هورمسیس را جایگزین LNT کرده اند.

نظریه هورمسیس با تاکید بر مطالعه BEIR V سال ۱۹۹۰ در مورد اثرات بهداشتی مطالعات فراوانی در سطوح دوز پایین منتشر شده است.بیشتر مطالعات هورموتیک در سطح سلولی و یا حیوانی به دست آمده است .

به طور کلی٬ فرضیه هورمسیس تشعشع دارای سه جنبه خوب بد و زشت می باشد.

جنبه خوب: دریافت دوز کمی از تابش برای سلامتی مفید می تواند باشد به شرطی که میزان آن زیر دوز آستانه باشد که توسط کشورهایی چون فرانسه٬ ژاپن و چین بدست آمده است .

جنبه بد: شورای ملی تحقیقات NRC و کمیته بین المللی اثرات تشعشع اتمی سازمان ملل متحد UNSCEAR هنوز این نظریه را نپذیرفته اند.

جنبه زشت: با وجود قطعی نبودن اثرات مفید تابش در دوزهای کم در نمونه های انسانی و نیاز مبرم به پژوهش بیشتر در این زمینه٬ طرفداران این فرضیه نتایج اغراق آمیزی را منتشر کرده اند که باعث فریب مردم شده است.


منابع:

,website: http://en.wikipedia.org/wiki/Radiation_hormesis

^ Jump up to: a b Calabrese, Edward J; Baldwin, Linda A (2003). "Toxicology rethinks its central belief". Nature 421 (6924): 691–2. Bibcode:2003Natur.421..691C. doi:10.1038/421691a. PMID 12610596.

Jump up ^ Feinendegen, L E (2005). "Evidence for beneficial low level radiation effects and radiation hormesis". British Journal of Radiology 78 (925): 3–7. doi:10.1259/bjr/63353075. PMID 15673519.

^ Jump up to: a b Kaiser, J. (2003). "HORMESIS: Sipping from a Poisoned Chalice". Science 302 (5644): 376–9. doi:10.1126/science.302.5644.376. PMID 14563981.

Jump up ^ Wolff, Sheldon (1998). "The Adaptive Response in Radiobiology: Evolving Insights and Implications". Environmental Health Perspectives 106: 277–83. doi:10.2307/3433927. JSTOR 3433927. PMC 1533272. PMID 9539019.

Jump up ^ Allison, Wade (2009). Radiation and Reason: The Impact of Science on a Culture of Fear. York, England: York Publishing Services. p. 2. ISBN 0-9562756-1-3.

^ Jump up to: a b Calabrese, Edward J (2004). "Hormesis: From marginalization to mainstream". Toxicology and Applied Pharmacology 197 (2): 125–36. doi:10.1016/j.taap.2004.02.007. PMID 15163548.

^ Jump up to: a b Duport, P. (2003). "A database of cancer induction by low-dose radiation in mammals: Overview and initial observations". International Journal of Low Radiation 1: 120–31. doi:10.1504/IJLR.2003.003488.

^ Jump up to: a b c Aurengo (2005-03-30). "Dose-effect relationships and estimation of the carcinogenic effects of low doses of ionizing radiation". Académie des Sciences & Académie nationale de Médecine. CiteSeerX: 10.1.1.126.1681.

Jump up ^ "WHO Cancer Fact sheet N°297". Retrieved 2011-04-29.

^ Jump up to: a b Parkin, D M; Boyd, L; Walker, L C (2011). "16. The fraction of cancer attributable to lifestyle and environmental factors in the UK in 2010". British Journal of Cancer 105 (Suppl 2): S77–81. doi:10.1038/bjc.2011.489. PMC 3252065. PMID 22158327.

J

 



تاریخ : یکشنبه 14 تیر 1394 | 03:05 ب.ظ | نویسنده : محمدحسین یکتا | نظرات

  • آنکولوژی | اخبار وب | تیم بلاگ
  • ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

    شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو